Cái đêm tôi đứng lau bàn cuối ngày và không biết mình muốn gì
11h đêm. Quán vãn khách. Tôi cầm khăn lau cái bàn cuối cùng, lau đi lau lại một vệt nước đã khô từ đời nào, chỉ để cái tay có việc mà làm. Điện thoại trong túi rung lên — lại một tin hỏi giá — tôi chẳng buồn rút ra. Đầu rỗng. Tôi đứng đó, giữa cái quán mình đổ vốn vào, đổ mồ hôi vào, đổ luôn cả mấy năm tuổi trẻ vào, mà tự hỏi một câu nghe thật vô lý: rốt cuộc mình muốn cái gì?
Nếu bạn từng đứng sau quầy lúc 11h đêm với đúng cái cảm giác đó — chân mỏi rã, lưng đau, mà trong lòng trống hoác, không biết mình cày tất cả những thứ này để làm gì — thì bài này tôi viết cho bạn.
Tôi biết bạn đang sợ gì. Sợ 50, 100, 300 triệu dồn hết vào đây rồi một sáng tan thành mây khói. Sợ mình gục trước khi quán kịp sống. Sợ ly đồ uống của mình chẳng khác gì cái quán đầu ngõ. Và sâu nhất: sợ mình đang đi mà chẳng biết đi đâu — đúng như tôi hồi trẻ, mù đường lạc lối, chẳng có lấy một người thầy chỉ cho.
Nhưng nghe tôi nói thẳng câu này: bạn không thiếu đam mê đâu — bạn chỉ đang tìm nó sai chỗ.
Bài này không bảo bạn “hãy lắng nghe trái tim”. Tôi không tin mấy câu đó. Tôi là người soi bằng chứng, không phải người ngồi đợi cảm xúc mách bảo. Tôi tìm đam mê bằng cách soi 4 việc mình làm quên giờ, KHÔNG phải ngồi chờ cảm hứng từ trên trời rơi xuống. Đam mê, với tôi, không phải thứ cảm xúc bay bổng — nó là thứ bạn lần ra được, bằng chứng cứ, ngay trong những việc tay bạn đã làm.
Còn tôi là ai mà ngồi nói chuyện này với bạn? Tôi là người đưa Đức Thảo F&B (chuỗi đồ uống tôi gây dựng) chạm gần 9 tỷ doanh thu năm 2025 — và tôi từng đứng đúng cái chỗ bạn đang đứng đêm nay.
— Bùi Văn Đức
Vì sao ngồi chờ cảm hứng làm bạn xoay vòng mãi không thấy đam mê
Tôi nói thẳng chỗ này: đam mê không phải món quà rơi xuống đúng cái đêm bạn cần nó nhất. Nếu bạn ngồi chờ một sáng mở mắt, lòng dạt dào, biết ngay mình sinh ra để làm gì — bạn chờ hết đời. Cảm hứng lên xuống theo tâm trạng, theo giấc ngủ, theo cái tin nhắn khó chịu của khách lúc bốn giờ chiều. Lấy thứ trồi sụt đó làm la bàn thì kim quay vòng vòng, và bạn quay theo nó — năm này qua năm khác, lau cái bàn cuối ngày vẫn thấy mình đứng nguyên chỗ cũ, vẫn hỏi “rốt cuộc mình hợp với cái gì”.
Tôi là người soi việc mình làm quên giờ, không phải người chờ cảm hứng gõ cửa. Gói lại một câu cho bạn nhớ: Tôi tìm đam mê bằng cách soi 4 việc mình làm quên giờ, KHÔNG phải ngồi chờ cảm hứng từ trên trời.
Tin mừng đây: bạn không thiếu dữ liệu đâu. Mấy năm qua bạn đã làm hàng trăm việc, có việc làm xong ngẩng lên thấy trời tối lúc nào không hay. Bằng chứng nằm sẵn trong tay bạn rồi — bạn chỉ chưa đọc nó đúng cách. Giờ tôi chỉ bạn cách đọc.
Câu hỏi tỉnh hơn: việc gì khiến bạn ngẩng lên đã thấy trời tối?
Thôi đừng hỏi “tôi thích gì” nữa. Câu đó dễ tô vẽ lắm. Bạn ngồi tưởng tượng “chắc tôi thích kinh doanh, thích cà phê, thích tự do” — toàn thứ nghe sang, nhưng phần nhiều là bạn muốn thích, chứ chưa chắc đã thích thật.
Hỏi câu khác đi: việc gì làm bạn ngẩng lên thì trời đã tối?
Cái đó không tô vẽ được. Nó là chuyện đã xảy ra rồi, có thật, không cãi vào đâu được. Đây là 4 việc của tôi.
Sửa đồ điện trong nhà. Cái quạt chết, cái ổ cắm chập, tôi tháo ra ngồi mò. Tay dính dầu, lưng mỏi nhừ, vậy mà vui. Lúc nó kêu lại được, tôi sướng cái sướng kỳ lạ — như vừa kéo một thứ từ chỗ hỏng về chỗ sống.
Chăm cây. Sáng ra tưới, ngắt lá úa, xoay chậu cho nó đón nắng. Điện thoại reo trong túi mà tôi mặc kệ.
Dạy chó. Tập cho nó ngồi, nằm, bắt tay. Kiên nhẫn từng chút một. Nó làm đúng, tôi mừng như con mình được điểm mười.
Dạy lại điều mình biết. Cái này rõ nhất. Ngồi giảng cho một bạn nhân viên vỡ ra một quy trình — tôi nói say tới mức quên cả bữa trưa.
Bốn việc, chẳng cái nào ra một đồng. Nhưng đừng gạt đi vì “vô dụng” — chính mấy việc vô dụng đó mới thật, vì không ai trả tiền mà bạn vẫn làm.
Giờ tới lượt bạn. Lấy tờ giấy ra, viết xuống 4-5 việc gần đây bạn làm mà quên giờ. Kể cả việc không ra đồng nào. Viết hết đã, lát nữa ta soi sợi chỉ chung. Việc nào của bạn nằm đầu danh sách?
Sợi chỉ chung lộ ra: SỬA – NÂNG CẤP – NUÔI DƯỠNG – TRUYỀN DẠY
Đây là chỗ hầu hết mọi người tắc. Họ cầm tờ giấy ghi 4-5 việc làm quên giờ, rồi hỏi: “Mấy việc này giống nhau ở chỗ nào?” Rồi ngồi bí. Tôi cũng bí y như thế.
Vì soi vào nội dung, chúng chẳng dính gì nhau. Sửa cái ổ điện cháy. Tưới mấy chậu cây héo ngoài ban công. Dạy con chó ngồi xuống, đưa chân bắt tay. Cầm tay đứa em chỉ nó đong từng gram trà. Cây, điện, chó, người — bốn thế giới chẳng ăn nhập. Đi tìm điểm chung về CHỦ ĐỀ thì mò cả đời không ra.
Tới một tối, tôi đổi câu hỏi. Thôi hỏi “mấy việc này GIỐNG nhau ở đâu”, mà hỏi: “trong cả bốn việc, tay tôi đang làm ĐỘNG TÁC gì?”
Nó bật ra. Ngay lập tức.
Ổ điện cháy — tôi SỬA. Chậu cây héo — tôi NUÔI DƯỠNG. Con chó — tôi NÂNG CẤP nó từ chỗ chưa biết gì lên biết nghe lời. Đứa em — tôi TRUYỀN DẠY. Soi bằng động từ, bốn việc rời rạc chụm lại thành một mối.
Bốn động từ ấy: SỬA — NÂNG CẤP — NUÔI DƯỠNG — TRUYỀN DẠY.
Đọc kỹ lại, tôi thấy chúng chung một cái rễ. Cả bốn đều là: không chịu nổi khi một thứ đang nằm dưới mức nó đáng có — rồi xắn tay kéo nó lên. Ổ điện đáng lẽ phải chạy. Cây đáng lẽ phải xanh. Con chó đáng lẽ khôn hơn. Đứa em đáng lẽ giỏi hơn. Thấy cái khoảng cách đó là tôi ngồi yên không nổi.
Đấy mới là đam mê thật. Không phải sở thích lên xuống theo tâm trạng, mà là sợi chỉ xuyên suốt mọi thứ tôi chạm tay vào.
Giờ tới lượt bạn. Nhìn lại 4-5 việc bạn vừa viết. Đừng hỏi chúng giống nhau ở nội dung. Hỏi: trong mỗi việc, tay bạn đang làm động tác gì? Khoanh cái động từ lặp lại nhiều nhất. Đó là sợi chỉ của bạn.
Từ đam mê tới sứ mệnh: khi 4 động từ hướng về người khác
Có một ranh giới mỏng mà hồi đầu tôi không thấy. SỬA — NÂNG CẤP — NUÔI DƯỠNG — TRUYỀN DẠY: khi tôi xoáy bốn động từ đó vào cái máy hỏng, cái cây héo, con chó chưa biết nghe lời — đó mới chỉ là đam mê. Nó làm tôi quên giờ. Nhưng nó vẫn xoay quanh tôi. Sứ mệnh là lúc tôi quay bốn động từ ấy về phía một con người — và để họ rời đi tốt hơn lúc tôi gặp.
Vì sao tôi tin nó đốt mãi không hết? Vì nó mọc lên từ chỗ đau. Hồi trẻ tôi mù đường lạc lối, loay hoay tìm một người thầy mà mãi chẳng ai chìa tay. Cái thiếu đó nằm lại trong tôi nhiều năm. Giờ tôi làm đúng cái người thầy tôi từng cần — cho những chủ quán đang đứng ở chỗ tôi từng đứng. Đam mê có rễ từ một nỗi đau cũ thì không tắt theo tâm trạng. Eagle Camp, MentorCamp, BNI — tôi ở đó không phải để góp mặt, mà vì ở đó tôi được làm bốn động từ ấy với người thật.
Nên câu sứ mệnh của tôi gọn lại thế này: “Tôi tổ chức đội nhóm và truyền cảm hứng cho họ trở thành người tích cực và có cuộc sống tốt đẹp hơn.”
Tôi không tô hồng: tôi bán “tự do” cho chủ quán, mà chính tôi còn đứng lớp 1-1 (kèm trực tiếp một thầy một trò) quá nhiều. Tôi chưa thật tự do. Tôi đang sản phẩm-hóa từng phần — template (mẫu dựng sẵn), SOP (quy trình chuẩn), đào tạo người triển khai, gói membership (hội viên định kỳ) — để một ngày hệ thống chạy mà không cần tôi đứng đó. Chưa xong. Tôi vẫn đang ở giữa đường. Còn bạn, bốn động từ của bạn đang xoay quanh chính mình hay đã quay về phía ai đó?
— Bùi Văn Đức
Ghép động từ lõi vào cái quán của bạn: đam mê pha chế thôi chưa đủ
Tôi nói thẳng: hồi mới mở quán, tôi cũng tin cứ mê pha chế là sống được với nghề. Sai. Tôi là người xây hệ thống cho cái quán, không phải người mê đứng quầy rồi mặc kệ phần còn lại. Đam mê pha chế cho bạn niềm vui lúc tay đang lắc bình, đang rót ly trà cuối ngày — nhưng nó không tự giữ khách quay lại, không tự dựng quy trình, không tự dạy nhân viên. Mê thôi vừa dễ đuối, vừa chưa chắc ra tiền. Cái làm nghề vừa bền vừa nuôi được mình, là khi bạn cắm động từ lõi của chính bạn vào nó.
Tôi làm thế nào? Tôi lấy SỬA — NÂNG CẤP — TRUYỀN DẠY úp lên cái quán. SỬA những chỗ rò rỉ. NÂNG CẤP công thức và quy trình cho gọn. TRUYỀN DẠY lại cho đội. Ba động từ đó cắm vào F&B, ra Đức Thảo F&B 2025: khoảng 9 tỷ doanh thu, khoảng 1 tỷ lợi nhuận, gần 6.000 khách. MIDUTA — thương hiệu đồ uống của tôi — giờ tự chạy bằng 12 bot, một Sale Coach (trợ lý huấn luyện bán hàng) và CRM Lark (phần mềm quản lý khách hàng trên nền Lark) 50 bảng — phần lớn tôi điều khiển bằng giọng nói qua điện thoại. Tôi kể số không phải để khoe. Tôi kể để bạn thấy: động từ lõi cắm đúng vào nghề thì nó ra tiền, đo được.
Giờ tới lượt bạn. Soi xem động từ của bạn mạnh ở khâu nào:
– “Sửa” → bạn mạnh ở bịt chỗ rò rỉ, dẹp cái lỗi cứ lặp lại mỗi ngày.
– “Nuôi dưỡng” → mạnh ở chăm khách, giữ đội, làm người ta thấy được quan tâm.
– “Truyền dạy” → mạnh ở chia sẻ công thức, dựng cộng đồng quanh quán.
– “Nâng cấp” → mạnh ở cải tiến công thức, siết quy trình cho mượt.
Tối nay làm đúng ba bước:
1. Liệt kê 4-5 việc bạn làm mà quên cả giờ giấc.
2. Khoanh cái động từ lặp lại trong cả mấy việc đó.
3. Viết một câu: “Động từ của tôi áp vào quán ở khâu ___.”
Một tờ giấy, 30 phút thành thật với chính mình. Tôi tìm đam mê bằng cách soi 4 việc mình làm quên giờ, KHÔNG phải ngồi chờ cảm hứng từ trên trời.
Câu hỏi thường gặp
Lỡ tôi soi mãi mà mấy việc làm quên giờ chẳng có động từ nào lặp lại thì sao?
Bình thường. Lần đầu tôi soi cũng thấy rối. Bí quyết: đừng nhìn việc đó “là gì”, hãy nhìn tay bạn “đang làm động tác gì”. Một việc có thể mang hai ba động từ — cứ ghi hết, rồi đếm cái nào xuất hiện nhiều nhất. Liệt kê ít quá cũng khó thấy; rán viết đủ 5 việc, sợi chỉ mới đủ dày để lộ ra.
Tôi mới mở quán, chưa có mấy “việc làm quên giờ” để mà soi, làm sao?
Không cần phải là việc trong quán. Soi cả đời bạn — hồi đi học, đi làm thuê, việc nhà, sở thích vặt. Đam mê là sợi chỉ có từ trước khi bạn mở quán; quán chỉ là chỗ mới nhất để bạn cắm nó vào.
Tìm ra động từ rồi thì có chắc quán tôi lời không?
Không. Tôi nói thẳng để bạn khỏi kỳ vọng hão: động từ lõi giúp bạn làm nghề bền hơn và đúng tạng mình hơn — nó không thay được vốn, sản phẩm, vị trí mặt bằng hay quản trị dòng tiền. Con số Đức Thảo F&B là kết quả của nhiều năm sửa sai cộng lại, không phải phép màu sau một đêm soi giấy. Hãy xem đây là la bàn, không phải tấm vé số.
Đam mê khác sứ mệnh chỗ nào?
Đam mê là bốn động từ xoay quanh đồ vật, cái cây, con vật — làm bạn vui, quên giờ, nhưng vẫn vì mình. Sứ mệnh là khi bạn quay đúng bốn động từ đó về phía một con người và để họ tốt lên. Cùng một bộ động từ, khác cái đích.
Về tác giả — Bùi Văn Đức
Tôi là CEO và nhà sáng lập Đức Thảo F&B, thương hiệu đồ uống MIDUTA, và học viện AHADA. Tôi tự nhận mình là “người thầy khởi nghiệp F&B” — chuyên dạy các chủ quán nhỏ cách xây quán chạy bằng hệ thống và AI, để họ thôi làm nô lệ cho chính cái quán mình mở.
Bằng chứng tôi đặt lên bàn: Đức Thảo F&B năm 2025 đạt khoảng 9 tỷ doanh thu, khoảng 1 tỷ lợi nhuận, phục vụ gần 6.000 khách. MIDUTA hiện tự vận hành bằng 12 bot, một Sale Coach và CRM Lark 50 bảng — phần lớn tôi điều khiển bằng giọng nói qua điện thoại. Tôi làm công việc người thầy mình từng thiếu hồi trẻ, và gắn bó với các cộng đồng Eagle Camp, MentorCamp (Hoàng Minh Hóa), BNI.
Blog: buivanduc.com · Email: ceo.buivanduc@gmail.com
Động từ lõi của bạn là gì, và bạn sẽ cắm nó vào khâu nào trong quán? Viết cho tôi một câu thôi cũng được — tôi đọc hết.
— Bùi Văn Đức